भीष्मद्रोणप्रमुखत: सर्वेषां च महीक्षिताम् |
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति || 25||
bhīṣhma-droṇa-pramukhataḥ sarveṣhāṁ cha mahī-kṣhitām
uvācha pārtha paśhyaitān samavetān kurūn iti
خداوند در حضور بهیشما، درونا و كلیه فرمانروایان جهان فرمود: ”ای پارتها، به اجتماع تمام كوروهـا در اینجا بنگر.“
तत्रापश्यत्स्थितान् पार्थ: पितृ नथ पितामहान् |
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा || 26||
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि |
tatrāpaśhyat sthitān pārthaḥ pitṝīn atha pitāmahān
āchāryān mātulān bhrātṝīn putrān pautrān sakhīṁs tathā
śhvaśhurān suhṛidaśh chaiva senayor ubhayor api
آرجونا در میان دو سپاه، میتوانست پدران، پدربزرگان، معلمـان، دائیـان، بـرادران، پسـران، نـوههـا، دوستان، پدر زنان و خیرخواهان خود را ببیند.
तान्समीक्ष्य स कौन्तेय: सर्वान्बन्धूनवस्थितान् || 27||
कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् |
tān samīkṣhya sa kaunteyaḥ sarvān bandhūn avasthitān
kṛipayā parayāviṣhṭo viṣhīdann idam abravīt
هنگامی كه آرجونا، پسر كونتی، كلیه دوستان و بستگان خویش را مشاهده كرد، غرق در رقـت و انـدوه گردید و چنین گفت.
अर्जुन उवाच |
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् || 28||
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति |
arjuna uvācha
dṛiṣhṭvemaṁ sva-janaṁ kṛiṣhṇa yuyutsuṁ samupasthitam
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṁ cha pariśhuṣhyati
آرجونا گفت: كریشنای عزیزم، با دیدن دوستان و بستگان كه بدین گونه بـا روحیـهای جنگجویانـه در مقابلم قرار گرفته اند، اعضای بدنم به لرزه درآمده و دهانم خشك شده است.
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते || 29||
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चै व परिदह्यते |
vepathuśh cha śharīre me roma-harṣhaśh cha jāyate
gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāt tvak chaiva paridahyate
تمام بدنم میلرزد، مو بر تنم راست شده است، كمانم گاندیوا از دستم میلغزد و پوستم میسوزد.
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मन: || 30||
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव |
na cha śhaknomy avasthātuṁ bhramatīva cha me manaḥ
nimittāni cha paśhyāmi viparītāni keśhava
ای كریشنا، ای كـشنده دیوِ كاشی، دیگر یارای ایسـتادن در اینجا را ندارم. من در حال فراموش كردن خویشتنم و ذهنم در گیجی و آشفتگی است. تنها نحوست و نگونبختی را در پیش رو میبینم.
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे || ۳۱||
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च |
na cha śhreyo ’nupaśhyāmi hatvā sva-janam āhave
na kāṅkṣhe vijayaṁ kṛiṣhṇa na cha rājyaṁ sukhāni cha
اي كريشناي عزيزم، نميتوانم دريابم چگونه ممكن است نتيجه خوبي از كشتن بستگانم در اين جنگ حاصل شود. علاوه بر آن، من نميتوانم هيچ گونه آرزوي پيروزي، سلطنت و ياخوشبختي ناشي از آن را در سر بپرورانم.
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा || 32||
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगा: सुखानि च |
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च || 33||
आचार्या: पितर: पुत्रास्तथैव च पितामहा: |
मातुला: श्वशुरा: पौत्रा: श्याला: सम्बन्धिनस्तथा || 34||
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन |
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतो: किं नु महीकृते || 35||
निहत्य धार्तराष्ट्रान्न: का प्रीति: स्याज्जनार्दन |
kiṁ no rājyena govinda kiṁ bhogair jīvitena vā
yeṣhām arthe kāṅkṣhitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni cha
ta ime ’vasthitā yuddhe prāṇāṁs tyaktvā dhanāni cha
āchāryāḥ pitaraḥ putrās tathaiva cha pitāmahāḥ
mātulāḥ śhvaśhurāḥ pautrāḥ śhyālāḥ sambandhinas tathā
etān na hantum ichchhāmi ghnato ’pi madhusūdana
api trailokya-rājyasya hetoḥ kiṁ nu mahī-kṛite
nihatya dhārtarāṣhṭrān naḥ kā prītiḥ syāj janārdana
اي گوويندا، پادشاهي، خوشبختي و حتي زندگاني به چه كار مي آيد، زماني كه كليه افرادي كه تمام اين نعمات را براي آنان مي طلبيم اكنون در اين ميدان نبرد صف آرايي كـرده انـد؟ اي مادهوسـودانا، هنگـامي كـه معلمان، پدران، پسران، پدر بزرگان، دائيان، پدر زنان، نوهها، برادر زنها و تمام خويشاوندانم در برابرم ايستاده و آماده اند جان و مال خود را از كف بدهند چرا من بايد به كشتن آنان دست يازم، هرچند ممكن است در غيـر اين صورت آنان مرا بكشند. اي حافظ تمام موجودات زنده، من حاضر نيستم حتي به ازاي هر سـه جهـان بـا آنان بجنگم، حال چه رسد به سلطنت بر اين كره زمین. از كشتن پسران دهريتاراشترا چه لذتي خواهيم برد؟
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिन: || 36 ||
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् |
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिन: स्याम माधव || 37||
pāpam evāśhrayed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ
tasmān nārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣhṭrān sa-bāndhavān
sva-janaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava
با كشتن چنين مهاجماني، گناه ما را فـرا خواهـد گرفـت. بنـابراين شايسـته مـا نيسـت كـه پسـران دهريتاراشترا را بكشيم و دوستانمان را نابود كنيم. اي كريشنا، اي همسر الهه خوشبختي، چگونه ميتوانيم با كشتن بستگانمان خوشبخت شويم؟
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतस: |
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् || 38||
कथं न ज्ञेयमस्माभि: पापादस्मान्निवर्तितुम् |
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन || 39||
yady apy ete na paśhyanti lobhopahata-chetasaḥ
kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ mitra-drohe cha pātakam
kathaṁ na jñeyam asmābhiḥ pāpād asmān nivartitum
kula-kṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ prapaśhyadbhir janārdana
اي جاناردانا، هرچند قلب آنان را حرص و آز فراگرفته اسـت و از كشـتن اعضـاي خـانواده و نـزاع بـا دوستان ابايي ندارند، ولي ما كه دريافته ايم نابودي خانواده گناه است چرا بايد به چنين اعمالي گناه آلود دست يازيم؟
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्मा: सनातना: |
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत || 40||
kula-kṣhaye praṇaśhyanti kula-dharmāḥ sanātanāḥ
dharme naṣhṭe kulaṁ kṛitsnam adharmo ’bhibhavaty uta
با نابودي سلسله، سنت ابدي خانوادگي منهدم ميشود و در نتيجه بازماندگان خانواده گرفتار بي دينـي ميگردند.
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रिय: |
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्कर: || 41||
adharmābhibhavāt kṛiṣhṇa praduṣhyanti kula-striyaḥ
strīṣhu duṣhṭāsu vārṣhṇeya jāyate varṇa-saṅkaraḥ
اي كريشنا، هنگامي كه بي ديني در خانواده غالب شود، زنان فاسد ميگردند و اي نواده وريشني، از انحطاط و تباهي زنان نسل ناخواسته به وجود مي آيد.
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च |
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रिया: || 42||
saṅkaro narakāyaiva kula-ghnānāṁ kulasya cha
patanti pitaro hy eṣhāṁ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ
افزايش نسل ناخواسته زندگي جهنمي، هم براي خانواده و هم براي كساني كه سـنت خـانوادگي را از بين برده اند، به وجود مي آورد. اجداد در چنين خانواده هاي فاسدي سقوط ميكنند زيرا هيچ گونه تقـديم آب و غذا به آنان صورت نميگيرد.
दोषैरेतै: कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकै: |
उत्साद्यन्ते जातिधर्मा: कुलधर्माश्च शाश्वता: || 43||
doṣhair etaiḥ kula-ghnānāṁ varṇa-saṅkara-kārakaiḥ
utsādyante jāti-dharmāḥ kula-dharmāśh cha śhāśhvatāḥ
به علت اعمال پليد آن كساني كه سنت خانوادگي را از بين ميبرند و بدينسان باعث افزايش كودكـان ناخواسته ميگردند، تمام انواع برنامه هاي اجتماعي و رفاه خانواده نابود ميگردد.
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन |
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम || 44||
utsanna-kula-dharmāṇāṁ manuṣhyāṇāṁ janārdana
narake ‘niyataṁ vāso bhavatītyanuśhuśhruma
اي كريشنا، اي حافظ مردم، از سلسله پيران شنيده ام كه نابودكنندگان سنت هاي خـانوادگي همـواره در جهنم به سر خواهند برد.
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् |
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यता: || 45||
aho bata mahat pāpaṁ kartuṁ vyavasitā vayam
yad rājya-sukha-lobhena hantuṁ sva-janam udyatāḥ
افسوس، چقدر عجيب است كه ما خود را آمادة ارتكاب اعمالي بس گناه آلود ميسازيم و به خاطر آرزوي لذت بردن و بهره مند شدن از سلطنت ميخواهيم به كشتن بستگان خود مبادرت ورزيم.
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणय: |
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् || 46||
yadi mām apratīkāram aśhastraṁ śhastra-pāṇayaḥ
dhārtarāṣhṭrā raṇe hanyus tan me kṣhemataraṁ bhavet
بهتر آن است كه در ميدان نبرد، بدون سلاح و بي هـيچ گونـه مقـاومتي، بـه دسـت پسـران مسـلّح دهريتاراشترا كشته شوم.
सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वार्जुन: सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् |
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानस: || 47||
sañjaya uvācha
evam uktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśhat
visṛijya sa-śharaṁ chāpaṁ śhoka-saṁvigna-mānasaḥ
آرجونا پس از اداي اين سخنان در ميدان نبرد، تيرها و كمانش را به كناري نهاد و با غم و اندوه فراوان در ارابه نشست.
