هندی یکی از زبانهای اصلی جهان و یکی از زبانهای رسمی هند است. در سطح مرکزی، زبان رسمی دیگر هند انگلیسی است. شکل استاندارد هندی به عنوان هندی استاندارد شناخته میشود. در هندی استاندارد، استفاده از گروه واژه های تتسام (Tatsama) و تدبهاو (Tadbhava) از زبان سانسکریت بیشتر است و واژههای عربی و فارسی کمتر به کار میروند. هندی به طور قانونی زبان رسمی هند است و پرگویشترین و پرکاربردترین زبان این کشور است. هندی زبان ملی هند نیست بلکه زبان رسمی (official language) هند است. طبق اطلاعات ثبت شده، هندی سومین زبان بیشترین گفتار در جهان است و این زبان یکی از ده زبان قدرتمند جهان به شمار میآید.
طبق سرشماری هند در سال ۲۰۱۱، ۵۷.۱٪ از جمعیت هند به زبان هندی تسلط دارند که از این تعداد، ۴۳.۶۳٪ هندی را به عنوان زبان مادری خود اعلام کردهاند. علاوه بر این، زبان اردو که توسط ۱۴۰ میلیون نفر در هند، پاکستان و کشورهای دیگر صحبت میشود، از نظر گرامر به هندی نزدیک است و هر دو به عنوان زبانهای هندوستانی شناخته میشوند. تعداد زیادی از مردم هندی و اردو را همزمان درک میکنند. در هند، هندی زبان دوم اکثر نزدیک به ۱ میلیارد نفری است که از ۱۴ زبان رسمی و لهجههای مختلف ایالتهای هند استفاده میکنند. هندی بهعنوان زبان ارتباطی در هند عمل میکند و بهطور کلی بهعنوان زبانی ساده در سراسر هند درک میشود. گاهی اوقات، واژه «هندی» به نه ایالت اشاره دارد که زبان رسمی آنها هندی است و اکثریت آنها هندیزبان هستند، از جمله بیهار، چاتیسگر، هاریانا، هیماچال پرادش، جارکند، مادیا پرادش، راجستان، اوتارکند، جامو و کشمیر (از ۲۰۲۰)، اوتار پرادش و منطقه پایتختی ملی دهلی.
هندی و لهجههای آن در ایالتهای مختلف هند صحبت میشوند. همچنین در کشورهای دیگر نیز مردم هندی صحبت میکنند، میخوانند و مینویسند. در فیجی، موریس، گویان، سورینام، نپال و امارات متحده عربی نیز تعداد زیادی از افراد به زبان هندی یا لهجههای معتبر آن صحبت میکنند. همچنین در فوریه ۲۰۱۹، زبان هندی بهعنوان زبان سوم در دادگاههای ابوظبی به رسمیت شناخته شد.
ریشه نام
واژه هندی به واژه سانسکریت سیندو مرتبط است. سیندو به رود سیندو اشاره دارد و به همین دلیل، سرزمین های اطراف آن نیز به نام سیندو شناخته شد. این واژه در زبان ایرانی به هندو، سپس به هندی و در نهایت به هند تبدیل شد. بعدها، ایرانیان به تدریج با بخشهای بیشتری از هند آشنا شدند و معنای این واژه گسترش یافت تا اینکه هند به نماینده کل هند تبدیل شد. با افزودن پسوند ایک به واژه هند (هند + ایک)، واژه هندیک به وجود آمد که به معنای “مربوط به هند” است. واژههای یونانی ایندیکا، لاتین ایندیا و انگلیسی ایندیا نیز از همین واژه هندیک مشتق شدهاند. قدیمیترین استفاده از این واژه برای زبان هندی در اثر شرفالدین یزدی به نام جفرنامه (۱۴۲۴) یافت میشود. نویسندگان برجسته اردو تا قرن نوزدهم زبان خود را به عنوان هندی یا هندوی معرفی کردند.
پروفسور ماهاویر سرن جِین در مقالهای با عنوان «وحدت هندی و اردو» درباره ریشهشناسی هندی بیان کرده است که در زبان باستانی ایرانی اوستایی، صداهای س به صورت هـ تلفظ میشد. به عنوان مثال، واژه سانسکریت اسور در آوستا معادل اهور است. در ادبیات باستانی فارسی، تمام نواحی هند پس از رود سیندو با نامهای هند و هندوش شناخته میشدند و هر چیزی که در اینجا وجود داشت، چه زبان و چه فکر، به عنوان هندیک توصیف میشد که به معنای «مربوط به هند» یا «از هند» است. این واژه هندیک از عربی به یونانی ایندیکه، ایندیکا، به لاتین ایندیا و به انگلیسی ایندیا تبدیل شده است.
از سوی دیگر، بر اساس یک نظریه، واژه عربی هندیه به سادگی به لاتین ایندیا تبدیل شده است. مانند هندیه (مبدا عربی) > هندیا (سادهسازی شده) > ایندیا (لاتینیشده). در ادبیات عربی و فارسی، برای زبانهایی که در هند (هند) صحبت میشوند، از عبارت زبان هندی استفاده شده است. پس از ورود به هند، گویندگان عربی و فارسی از عبارت زبان هندی، هندی زبان یا هندی برای اشاره به زبانی که در اطراف دهلی و آگرا صحبت میشد، استفاده کردند.
