सञ्जय उवाच |
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् |
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदन: || 1||
sañjaya uvācha
taṁ tathā kṛipayāviṣhṭamaśhru pūrṇākulekṣhaṇam
viṣhīdantamidaṁ vākyam uvācha madhusūdanaḥ
سانجايا گفت: مادهوسودانا ـ كريشناـ با دين آرجونا كه مملو از رحـم و شـفقت، غمگـين و افسـرده و بـا چشماني لبريز از اشك بود چنين فرمود.
श्रीभगवानुवाच |
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् |
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन || 2||
śhrī bhagavān uvācha
kutastvā kaśhmalamidaṁ viṣhame samupasthitam
anārya-juṣhṭamaswargyam akīrti-karam arjuna
شخصيت اعلاي خداوند فرمود: آرجوناي عزيزم، چگونه چنين ناپاكيهايي بر تو مستولي شده است آنها به هيچ وجه برازنده انساني كه ارزش زندگي را ميداند نيست. اين ناپاكيها نه تنها انسـان را بـه سـيارات فوقـاني رهنمون نميسازد كه منجر به بدنامي او نيز ميشود.
क्लैब्यं मा स्म गम: पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते |
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप || 3||
klaibyaṁ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate
kṣhudraṁ hṛidaya-daurbalyaṁ tyaktvottiṣhṭha parantapa
اي پسر پريتها، تسليم چنين ضعف ننگآوري مشو كه درخور و شايسـته تـو نيسـت. اي مجـازات كننـده دشمنان، چنين رقت قلب بياهميتي را رها كن و برخيز.
अर्जुन उवाच |
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन |
इषुभि: प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन || 4||
arjuna uvācha
kathaṁ bhīṣhmam ahaṁ sankhye droṇaṁ cha madhusūdana
iṣhubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvari-sūdana
آرجونا گفت: اي نابودكننده دشمنان، اي كشنده مادهو، چگونه ميتوانم در اين جنگ بـا تيـر و كمـان بـه مقابله مرداني همچون بهيشما و درونا كه شايسته ستايش و پرستش مناند برخيزم
गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके |
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् || 5||
gurūnahatvā hi mahānubhāvān
śhreyo bhoktuṁ bhaikṣhyamapīha loke
hatvārtha-kāmāṁstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhira-pradigdhān
به گدايي زندگي كردن در اين جهان برايم بسي بهتر است تا زندگي بـه بهـاي جـان ارواح بزرگـي كـه معلمان من هستند. هرچند كه آنان به دستاوردهاي دنيوي چشم طمع دوختهاند، ولي بـا ايـن حـال بزرگـان مـا هستند. در صورت كشته شدن آنان، از هرآنچه بهرهمند گرديم آغشته به خون خواهد بود.
न चैतद्विद्म: कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयु: |
यानेव हत्वा न जिजीविषाम
स्तेऽवस्थिता: प्रमुखे धार्तराष्ट्रा: || 6||
na chaitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ
yāneva hatvā na jijīviṣhāmas
te ’vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣhṭrāḥ
نميدانيم كداميك بهتر است، غلبه بر آنان يا مغلوب شدن به دست آنان. چنانچه پسران دهريتاراشـترا را كه اكنون در ميدان نبرد در مقابل ما ايستادهاند به قتل رسانيم ديگر نبايد تمايلي به زنده ماندن داشته باشيم.
कार्पण्यदोषोपहतस्वभाव:
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेता: |
यच्छ्रेय: स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् || 7||
kārpaṇya-doṣhopahata-svabhāvaḥ
pṛichchhāmi tvāṁ dharma-sammūḍha-chetāḥ
yach-chhreyaḥ syānniśhchitaṁ brūhi tanme
śhiṣhyaste ’haṁ śhādhi māṁ tvāṁ prapannam
اكنون درباره وظيفه ام گيج شده ام و به علت اين سستي ننگ آور تمام آرامـش و تسـلط بـر خـويش را از دست داده ام. در اين شرايط از تو تقاضا دارم قطعاً بگويي چه برايم بهترين است. حال ديگر مريد تـو هسـتم و روحي كه خود را تسليمت نموده است. لطفاً مرا آموزش ده.
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् |
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् || 8||
na hi prapaśhyāmi mamāpanudyād
yach-chhokam uchchhoṣhaṇam-indriyāṇām
avāpya bhūmāv-asapatnamṛiddhaṁ
rājyaṁ surāṇāmapi chādhipatyam
نميتوانم هيچ راهي براي دور ساختن اين غم كه دارد حواس مرا ميخشكاند بيابم. چنانچه حتي سـلطنتي خجسته و بيهمتا در زمين همچون پادشاهي فرشتگان در بهشت به دست آورم باز قادر به برطرف نمـودن ايـن غم نخواهم بود.
सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेश: परन्तप |
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह || 9||
sañjaya uvācha
evam-uktvā hṛiṣhīkeśhaṁ guḍākeśhaḥ parantapa
na yotsya iti govindam uktvā tūṣhṇīṁ babhūva ha
سانجايا گفت: آرجونا، تنبيه كننده دشمنان، پس از اين سخنان بـه كريشـنا گفـت: ”گووينـدا، مـن جنـگ نخواهم كرد.“ و سپس سكوت اختيار نمود.
तमुवाच हृषीकेश: प्रहसन्निव भारत |
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वच: || 10||
tam-uvācha hṛiṣhīkeśhaḥ prahasanniva bhārata
senayorubhayor-madhye viṣhīdantam-idaṁ vachaḥ
اي نواده بهاراتا (دهريتاراشترا)، آنگاه كريشنا در حالي كه لبخندي بر لب داشت، در ميان دو سپاه، خطـاب به آرجوناي غمگين فرمود.
श्रीभगवानुवाच |
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे |
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिता: || 11||
śhrī bhagavān uvācha
aśhochyān-anvaśhochas-tvaṁ prajñā-vādānśh cha bhāṣhase
gatāsūn-agatāsūnśh-cha nānuśhochanti paṇḍitāḥ
شخصيت اعلاي خداوند فرمود: خردمندانه سخن ميگويي، ولـي بـراي آنچـه ارزش غـم و انـدوه نـدارد سوگواري مينمايي. فرزانگان نه براي زندگان اندوهي به دل راه ميدهند و نه براي مردگان.
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः |
न चैव न भविष्याम: सर्वे वयमत: परम् || 12||
na tvevāhaṁ jātu nāsaṁ na tvaṁ neme janādhipāḥ
na chaiva na bhaviṣhyāmaḥ sarve vayamataḥ param
هرگز زماني نبوده است كه من، تو يا تمامي اين شاهان وجود نداشته باشيم و در آينده نيز هيچيـك از مـا موجوديت خود را از دست نخواهد داد.
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा |
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति || 13||
dehino ’smin yathā dehe kaumāraṁ yauvanaṁ jarā
tathā dehāntara-prāptir dhīras tatra na muhyati
همان گونه كه روح قالب گرفته به طور مداوم در اين بدن از كودكي بـه جـواني و سـپس بـه پيـري گـذر ميكند، به همين ترتيب در زمان مرگ نيز روح به جسم ديگري وارد ميگردد. فردي كه به طبيعت روحـاني خـود واقف است از چنين تغييري حيران و سرگشته نميشود.
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदु:खदा: |
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत || 14||
mātrā-sparśhās tu kaunteya śhītoṣhṇa-sukha-duḥkha-dāḥ
āgamāpāyino ’nityās tāns-titikṣhasva bhārata
اي پسر كونتي، پيدايش موقت شادي و غم و ناپديد شدنشان در زمان خود همچون پديدار و ناپديد شدن فصول زمستان و تابستان است. اي نواده بهاراتا، آنها از ادراك حواس پديد ميآيند و انسـان بايـد بيـاموزد كـه بدون آشفته شدن آنها را تحمل نمايد.
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ |
समदु:खसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते || 15||
yaṁ hi na vyathayantyete puruṣhaṁ puruṣharṣhabha
sama-duḥkha-sukhaṁ dhīraṁ so ’mṛitatvāya kalpate
اي بهترين انسانها (آرجونا)، كسي كه با شادي و رنج آشفته نميگردد و در هر دو حالـت مصـمم و ثابـت باقي ميماند، مسلماً شايسته رهايي است.
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सत: |
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभि: || 16||
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ
ubhayorapi dṛiṣhṭo ’nta stvanayos tattva-darśhibhiḥ
بينندگان حقيقت چنين نتيجه گيري كرده اند كه آنچه موجود نيست (كالبد مادي فاني) دوامي نـدارد و آنچـه ابدي است (روح جاودان) تغييري ندارد. آنها با مطالعه طبيعت هر دو، به اين نتيجه دست يافته اند.
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् |
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति || 17||
avināśhi tu tadviddhi yena sarvam idaṁ tatam
vināśham avyayasyāsya na kaśhchit kartum arhati
بايد بداني آنچه در سراسر بدن پخش است نابود شدني نيست. هيچكس قادر نيست روح فناناپـذير را از بين ببرد.
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ता: शरीरिण: |
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत || 18||
antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śharīriṇaḥ
anāśhino ’prameyasya tasmād yudhyasva bhārata
روح، فناناپذير، ابدي و غير قابل اندازه گيري است. فقط بدن هاي مادي كـه ايـن روح در اختيـار مـيگيـرد فناپذير هستند. پس، حال كه اين را دانستي، اي نواده بهاراتا، بجنگ.
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् |
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते || 19||
ya enaṁ vetti hantāraṁ yaśh chainaṁ manyate hatam
ubhau tau na vijānīto nāyaṁ hanti na hanyate
چه آن كس كه گمان ميكند موجود زنده ميكشد، و چه آن كس كه تصور مـيكنـد موجـود زنـده كشـته ميشود، هر دو بي بهره از دانش اند زيرا ذات نه ميكشد و نه كشته ميشود.
न जायते म्रियते वा कदाचि
नायं भूत्वा भविता वा न भूय: |
अजो नित्य: शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे || 20||
na jāyate mriyate vā kadāchin
nāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ
ajo nityaḥ śhāśhvato ’yaṁ purāṇo
na hanyate hanyamāne śharīre
براي روح هيچگاه تولد و مرگي وجود ندارد. روح به وجود نيامده است، به وجود نمي آيد، و به وجود نخواهد آمد. او تولد نيافته، جاودان، همواره موجود و ازلي است. روح با كشته شدن بدن از بين نمي رود.
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् |
कथं स पुरुष: पार्थ कं घातयति हन्ति कम् || 21||
vedāvināśhinaṁ nityaṁ ya enam ajam avyayam
kathaṁ sa puruṣhaḥ pārtha kaṁ ghātayati hanti kam
اي پارتها (آرجونا)، چگونه شخصي كه ميداند روح نابودنشدني، جاودان، تولد نيافته و تغييرناپذير است مـيتوانـد كسي را بكشد يا باعث گردد ديگري بكشد
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि |
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा
न्यन्यानि संयाति नवानि देही || 22||
vāsānsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛihṇāti naro ’parāṇi
tathā śharīrāṇi vihāya jīrṇānya
nyāni sanyāti navāni dehī
همان گونه كه انسان لباسهاي نو بر تن و جامه هاي كهنه و فرسوده را رها ميكند، به همين ترتيب روح نيز با كنار گذاردن بدن هاي كهنه و بي فايده كالبدهاي مادي جديدي مي پذيرد.
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: |
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत: || 23||
nainaṁ chhindanti śhastrāṇi nainaṁ dahati pāvakaḥ
na chainaṁ kledayantyāpo na śhoṣhayati mārutaḥ
روح را هرگز نميتوان با هيچ سلاحي قطعه قطعه كرد، يا با آتش سوزاند، با آب خيس و يا با بـاد خشـك نمود.
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च |
नित्य: सर्वगत: स्थाणुरचलोऽयं सनातन: || 24||
achchhedyo ’yam adāhyo ’yam akledyo ’śhoṣhya eva cha
nityaḥ sarva-gataḥ sthāṇur achalo ’yaṁ sanātanaḥ
روح فردي تجزيه ناپذير و حل نشدني است؛ نه سوزانده ميشود و نه خشك ميگردد. او همواره موجود، در
همه جا حاضر، تغييرناپذير و ثابت است و به طور ابدي همان گونه كه هست باقي ميماند.
